This site is dedicated to the creations of Independent Iranian Artists

پنجشنبه، آبان ۲۸، ۱۴۰۵

خاطرات من، جلد دوم، آمریکا، بخش 42، "گروه شنبه‌ها" قدیمی‌ترین گروه ادبی و هنری در شهر لس‌آنجس. به روایت شهرنوش مزارعی و مجید نفیسی

 

یکی از جلسات "گروه شنبه‌ها" در منزل مهرنوش مزارعی و خسرو دوامی.

ردیف بالا از چپ: لِری دوستِ پروین ابیانه - خلیل موحد دیلمقانی - خسرو دوامی - شمس لنگرودی- شهرنوش پارسی پور- منصور خاکسار- سودابه اشرفی- شهلا طالبی- نیره توحیدی و مهرنوش مزارعی ردیف دوم از بالا از چپ: کاظم علمداری - بکری تمیزی - پرتو نوری علا، ردیف جلو نشسته: پروین ابیانه - مجید نفیسی

جلسه فوق مربوط به یکی از گروه شنبه هاست، که مصادف شده بود با فارغ التحصیلی مجید نفیسی، که دکترای خود را در رشته‌ی "زبان‌ها و فرهنگ‌های خاورِ نزدیک" از دانشگاه یوسی‌اِل‌ا گرفته بود. مجید رساله‌ی دکترایش به نام "مدرنیسم و ایدئولوژی در ادبیات فارسی: بازگشت به طبیعت در شعرِ نیمایوشیج" ادامه داد. در این جلسه عده‌ای از أعضاء گروه و برخی از  دوستان مجید حضور دارند. 

در اوایل سال 1990م. در میان مهاجرین و تبعیدی‌ها ایرانی، که به کالیفرنیای آمریکا و منطقه لس آنجلس آمده بودند، عده‌ای نویسنده، شاعر، مترجم، منتقد، هنرمندان تئاتر، موسیقی و نقاشی، یکدیگر را شناخته و با هم ملاقات‌های سه- چهار نفره‌ی فرهنگی داشتند. اما خیلی زود، برخی از دوستان با هم قرار گذاشتند دست به گردهمآییِ مرتب، و منظمی بزنند تا افراد نویسنده و هنرمند بیشتری بتوانند در کنار هم، در "شهر لس‌آنجلس" جمع شوند و آثار هنری خود را عرضه کنند و از نقد و نظر مثبت یا منفیِ دیگر افراد گروه برخوردار شوند.

من و فرزندانم، در آن دوران، سه چهار سالی بود که به کالیفرنیا و "منطقه‌ی لس‌آنجلس" آمده بودیم و با برخی از نویسندگان و هنرمندان، مثل مجید روشنگر، مجید نفیسی، مهرنوش مزارعی، خسرو دوامی، منصور خاکسار و چند تن دیگر که در شهر لس‌آنجلس زندگی میکردند، آنها آشنا شده بودم. البته مجید نفیسی را از ایران می‌شناختم.

مهرنوش مزارعی، که یکی از پایه گذاران اصلیِ گروه شنبه ها بود، در سال ۱۳۷۰ش، "فصلنامه‌ی ادبی فروغ" را در لس‌انجلس بنیان گذاشت و به معرفی ادبیات و هنر زنان پرداخت، و مباحث روز فمنیستی را دنبال کرد. در همان سال برگزیده‌ای از نمایشنامه‌های «داریوفو» نویسنده و کارگردان نوبلیست ایتالیایی را که با کمک همسرش فرانکا رامه نوشته بود، ترجمه و تحت عنوان «یک زن تنها» منتشر ساخت.

مهرنوش از من خواست تا شعر یا مقاله‌ای برای نشریه‌‌اش بفرستم. مدتی بعد، از هم او شنیدم که دست به تشکیل یک گروه ادبی و هنری زده‌اند، که با شرکت عده‌ای شاعر و نویسنده و هنرمند، در اولین شنبه هر ماه، در منزلِ دوستی برگزار می‌شود تا افراد بتوانند کارهای خود را در جمع، عرضه کنند. او از من هم خواست تا به این جمع بپیوندم. من هم با خوشحالی پذیرفتم. گروهی که بعدها به "گروه شنبه‌ها" مشهور شد.

سال‌ها بعد که به دنبال پیدا کردن تاریخچه‌ی دقیقی از چگونگی و هدف تشکیل گروه شنبه‌ها بودم؛  به دو روایت رسیدم. روایت اول از مهرنوش مزارعی و روایت دوم از مجید نفیسی.

 مهرنوش مزارعی، نویسنده، ناشر

      چگونگیِ تشکیل "گروه شنبه" و "دفترهای شنبه" به روایت مهرنوش مزارعی                                             
          در اوایل سال‌های نود میلادی با گروهی از ایرانیان اهل قلم، و هنرمندان دیگر، در لس‌آنجلس، جمعی تشکیل دادیم که بعدها نام گروه شنبه‌ها را به‌خود گرفت. نزدیک به بیست سال، اولین شنبه‌ هر ماه تعدادی نویسنده و شاعر و منتقد ومترجم و برخی هنرمندان دیگر دور هم جمع می‌شدند، اثری از خود می‌خواندند و اجرا می‌کردند و دیگر اعضاء درباره‌ی قوت و ضعف اثر، نظر می‌دادند. برنامه، هر ماه در منزل یکی از اعضاء برگزار می‌شد و گردانندگی برنامه‌ها به صورت دوره‌ای میان اعضاء، می‌چرخید. هر سه جلسه را یک مرد و سه جلسه بعدی را یک زن اداره می‌کرد.

مسیر آغازین جلسات ما، مصادف با اولین سفر نسیم خاکسار شاعر و نویسنده معاصر، به لس‌آنجلس بود. او طی این سفر که در خانه‌ی ما اقامت داشت، با برخی از دوستان نیز آشنا شد. او به‌چند نفری که می‌دانست اهل قلم هستند، ابتدا پیشنهاد تشکیل جلسات داستان‌خوانی داد. اعضای این جلسه در آن موقع  به جز نسیم، من (مهرنوش)، خسرو دوامی، محسن حسام و مسعود بی‌نیاز بودیم. بعد از یکی دو جلسه و بازگشت نسیم به هلند، خسرو پیشنهاد کرد که جلسات را گسترش بدهیم و از دگر دوستان اهل ادبیات ساکن لس‌آنجلس کانتی هم دعوت کنیم به ما به پیوندند. چندی نگذشت که شاعران و نویسندگان و هنرمندان اورنج کانتی هم کنار ما قرار گرفتند.

جلسه‌ی اول در خانه‌ی خسرو تشکیل شد. تا جایی که به‌یاد دارم، در جلسه اول این افراد شرکت داشتند: پرتو نوری‌علا، محمود عنایت ، خلیل موحد دیلمقانی، حسن فیاد، فضل‌الله روحانی، مسعود بی‌نیاز، مجید نفیسی، محسن حسام و همسرش مریم، که برای مدتی کوتاه ساکن لس‌آنجلس بودند. اگر اشتباه نکنم آن شب مصادف با اعلام مرگ خمینی بود، که ما در اواسط جلسه از آن خبردار شدیم

افراد دیگری که در جلسات بعدی با ما پیوستند عبارت بودند از: بکری تمیزی ، داوود غلام‌حسینی، عباس صفاری، سودابه اشرفی، رویا دهقان، زنده یاد ژیلا کاشف، محمد غروی، یاشار احد صارمی، زنده یاد بیژن کارگر مقدم، خلیل کلباسی، علی کیافر، آزاده فرهمند، آذر زهرابی، فریبا صدیقم، الهام قیطانجی، کیوان فتوحی، شیرین‌دخت دقیقیان، زنده یاد منصور خاکسار (که مدتی بعد از برگشتن نسیم به هلند، به لس‌آنجلس آمده بود)، شیدا محمدی، فرزاد و محبوبه همتی، حسن صفدری (مدتی ساکن لس‌آنجلس بود)، علیرضا طبیب‌زاده، حمیدرضا رحیمی و سندباد سپانلو. بعد از چندی، زنده یاد ملیحه تیره‌گل، مجید روشنگر، و بیژن بیجاری هم به جلسات پیوستند. کورش یزدانی، همسر رؤیا دهقان هم در اغلب جلسات به‌عنوان موسیقی‌دان و سازنده‌ی آهنگ و خواننده، حاضر میشد. او قطعاتی را که بر اساس شعر شاعران معروف معاصر، ساخته بود با گیتار می‌نواخت و می‌خواند. چون تعداد نفرات شرکت کننده در جلسات کم و زیاد می‌شد، می‌توانم حدوداً تعداد شرکت کننده را بین 20 تا 25 نفر تخمین بزنم.

ایستاده از چپ: زاون قوکاسیان، ناشناس، محمود عنایت، مهرنوش مزارعی، مجید روشنگر، ناشناس، 

سندباد سپانلو

نشسته از چپ: زنده یادان منصور خاکسار و محمدعلی سپانلو، مجید نفیسی، پرتو نوری‌علا

نشسته روی زمین از چپ:  رضا قاسمی، زنده یاد ملیحه تیره گل، ناصر زراعتی، خسرو دوامی

چگونگیِ پیوستن مجید روشنگر، نویسنده، مترجم و سردبیرپرسابقه‌ی نشریه‌ی "بررسی کتاب" در ایران، و بعد از انقلاب، به نام "فصلنامه‌ی بررسی کتاب" در آمریکا، به یک خاطره‌ی شخصی‌ام برمی‌گردد. من در آن زمان، با همکاری رکسانا صبحی، دست به انتشار نشریه‌ای به‌نام "فروغ" زده بودم. به دنبال پیدا کرد چاپخانه، روزی تصادفاً گذارم به‌مرکز چاپخانه‌ی مجید روشنگر که در حوالیِ خانه‌مان بود افتاد. ایشان با دیدن نشریه‌ی تازه ما "فروغ"، با استقبال و تشویق به ادامه کار، با شوقی آشکار از خاطرات کار در ایران، انتشارات "مروارید" و نشر اکثر آثار فروغ فرخزاد، صحبت کرد. در پاسخ به پرسش ایشان در باره‌ی فعالیت‌های ادبی و هنری در لس‌آنجلس، من شِمه‌ای در باره‌ی جلسات ادبی شنبه‌ها گفتم و هم‌آنجا از ایشان دعوت کردم که به جلسه‌ی آتی شنبه‌ها که در منزل ما برپا می‌شد، به‌پیوندد. 

 در جلسات شنبه‌ها، روابط مرید و مرادی، که متأسفانه در میان برخی از گروه‌ها معمول است، وجود نداشت. از دکتر محمود عنایت که سردبیر نشریه نگین در ایران و بعد هم در آمریکا بود تا نویسندگان جوانی مانند من و دیگران، حق و حقوقی مساوی داشتیم.

بسیاری از ما، اولین داستانها و شعرهای‌مان را در این جلسات خواندیم  و دوستان نظر دادند. فضای نسبتاً خوب و سازنده‌ای بود که تأثیری مثبت داشت. البته گاه رقابت‌هایی هم وجود داشت، که موجب تأثیر منفی بر روی برخی می‌گذاشت.

یکی از فعالیت‌های مهم ما، دعوت برای سخنرانی یا شعرخوانی در گروه شنبه‌ها، از نویسندگان، شاعران، و پژوهشگران ایرانی‌ای بود که به‌عنوان هنرمند مهاجر و تبعیدی، به‌‌کالیفرنیا و لس‌آنجلس می‌آمدند. مثل نسیم خاکسار، رضا قاسمی، حسین نوش آذر، محمود فلکی، عدنان غریفی، شهریار مندنی‌پور، منیرو روانی‌پور، شهرنوش پارسی‌پور، یدالله رویایی، رضا براهنی، ناصر زراعتی، اسماعیل خویی، منصور کوشان، اسماعیل نوری‌علا و شکوه میرزادگی بود، که مهمان جلسات شنبه‌ها بودند.

عده ای از اهل ادب داخل ایران نیز در جلسه‌ی جمع ما شرکت کردند؛ زنده یاد محمد مختاری (شاعر، نویسنده، مترجم، منتقد ادبی، اسطوره‌شناس و عضو کانون نویسندگان دوم) علی دهباشی (بنیان‌گزار و سردبیر مجله بخارا در ایران)، صفدر تقی زاده، (نویسنده، مترجم و منتقد شناخته‌شده ایرانی)،عرفان قانعی فرد (که شرکت او، به عنوان مهمان همراه، که برای اکثر اعضاء شخصیتی ناشناخته بود، باعث بحث و گفتگو و اختلافات شدید میان أعضاء شد)، زنده یاد منوچهرآتشی (شاعر، روزنامه‌نگار و مترجم )، زنده یاد محمدعلی سپانلو (شاعر، روزنامه‌نگار، منتقد ادبی، و مترجم)، و محمدتقی جواهری گیلانی، معروف به محمد شمس لنگرودی (شاعر، پژوهشگر، مورخ ادبی و بازیگر و خواننده در چند فیلم سینمایی(، و زنده یاد "هوشنگ گلشیری" نویسنده و از تأثیرگذارترین داستان‌نویسان معاصر زبان فارسی، سردبیر مجله‌ی کارنامه، و عضو کانون نویسندگان)، که جز شرکت در گروه شنبه‌ها، دو جلسه عمومی و بیرون از گروه برای او تدارک دیدیم. گلشیری در این جلسات عمومی، جز سخنرانی در باره داستان‌نویسی، داستان "معصوم پنجم" را خواند و بخش بخش آن را تفسیر کرد.

برخی از اعضاء گروه شنبه ها به مناسبت سفر زنده یاد رضا براهنی در منزل بیژن بیجاری. از چپ: مهرنوش مزارعی، خسرو دوامی، میرآفتابی، مجید نفیسی و زنده یادان رضا براهنی و ملیحه تیره گل

بعد از کشته شدن محمد مختاری، و جعفر پوینده، در جریان قتل‌های زنجیره‌ای، از طرف "دفترهای شنبه" بزرگداشت باشكوهی در تاریخ 28 دسامبر 1998 در تالار اجتماعات "پاساژ سانتامونیكا" برپا ‌شد. این برنامه با همكاری كانون نویسندگان ایران در تبعید (امریكا)، نشریه‌ی سیمرغ و مجله‌ی نگینِ چاپ لس ‏آنجلس‏ و كتابفروشی‌های ایرانی دهخدا، كتاب‌سرا، شركت كتاب، نشر كتاب، و دریچه انجام گرفت. اداره‌ی جلسه با خلیل كلباسی بود و پس‏ از نمایش‏ فیلمی از سخنرانی محمد مختاری در فلوریدا، محمود عنایت، پرتو نوری‌علا، فضل‌الله روحانی، منصور خاكسار و مرتضی میرآفتابی سخن گفتند، و مجید نفیسی شعر "روح شعر" را كه به یاد محمد مختاری سروده بود، ‌خواند. در این جلسه نزدیك به 300 نفر شركت داشتند.

جمعی از اعضائ گروه شنبه ها به مناسبت سفر رضا قاسمی به لس آنجلس، از چپ: مهرنوش مزارعی، پرتو نوری علا، رضا قاسمی، داوود غلامحسینی، زنده یاد محمود عنایت و خسرو دوامی. در کافه رستوران رافق پویا در سنتا مونیکا

بعد از مدتی که از شعرخوانی، داستان‌خوانی و آثار ترجمه‌ی اعضاء "شنبه‌ها"، ‌گذشت، آنان تصمیم گرفتند آثار خود را در جُنگی به‌اسم "دفترهای شنبه" منتشر کنند. رأی بر آن شد که خسرو دوامی، مجید نفیسی، و منصور خاکسار ویراستار این جُنگ باشند. در نخستین "دفترهای شنبه"، فقط آثار اعضای گروه منتشر شد. اما بعد تصمیم گرفته شد تا سایر مطالبی را که دیگران برای ما می‌فرستادند هم در آن چاپ شود. "دفترهای شنبه"، یکی از پُربارترین جُنگ‌های منتشرشده، در غربت بود. بعدها با پراکندگی أعضاء گروه، مشکلات مالی و پخش، که به کمبود خواننده نیز منجر شد، به‌سرنوشت بسیاری از نشریات ادبی تعطیل شده گرفتار گردید.

اما باز از پا ننشستیم، و هم‌زمان با جلسات، دست به تشکیل انتشارات "نشر ری‌را" زدیم. در عرض ۱۰ سال، حدود ۲۲ جلد کتاب، از آثار أعضاء را منتشر کردیم. جالب توجه است که ناشر نخستین آثار برخی از ما نشر "ری‌را" است. تعدادی از آن کتاب‌ها در فضای ادبی آن روزها بازتاب خوبی داشت. اولین و دومین مجموعه داستان خسرو دوامی: «پرسه» و «پنجره» ، سه کتاب اول من "بریده های نور" ، " کلارا ومن" و " خاکستری"  توسط نشر ریرا منتشر شد. ناشرِ آثاری از مجید نفیسی، منصورخاکسار، حسین نوش آذر، و چند تن دیگرنیز "نشر ری‌را" است. هزینه چاپ و پخش هر کتاب بر عهده نویسنده اثر بود.

 گروه و دفترهای شنبه‌ها، به قضاوت أعضاء و مخاطبین‌شان، نشر آثار و نشست‌‌های ادبیِ ثمر بخشی بود.  سالها بعد، با درگذشت چند تن از أعضاء، جایشان خالی ماند از جمله زنده یادان خلیل دیلمقانی، منصور خاکسار و عباس صفاری. و با کوچ کردن تعدادی دیگر، محفل ما پراکنده‌تر شد؛ زنده یاد ملیحه تیره گل به‌تگزاس برگشت و در همان‌جا درگذشت. من و خسرو به‌شهری دور افتاده در سان دیاگو کانتی، رفتیم. مسافت‌ها میان ما و سایر اعضاء محدود گشت. مدتی بعد، از طرف برخی أعضاء تلاش‌هایی برای برپائیِ گروه صورت گرفت، که متأسفانه به جایی نرسید."              

روایت مجید نفیسی از "گروه شنبه ها"، در واقع روایتی تاریخی و بسیار طولانی است. بدین معنی که مجید پیش از روایت خود از گروه شنبه ها، از پیشینه‌ی تاریخیِ شکل گرفتن محفل های ادبی در دوران قاجار شروع می کند و به تفصیل، و با  جزئیات، تا به امروز ادامه میدهد.  شما این متن مفصل و قابل توجه را می توانید در سایت عصر نو بخوانید. (پرتو)

روایت مجید نفیسی از "نشست‌های شنبه" ۱۳۸۹/۱۰/۲۹ 

پیشینه‌ی تاریخی

نشست‌های شنبه | عصر نو


همچنین مجید شعر بسیار زیبا، گویا و مفصلی نیز در باره گروه شنبه ها و اعضاء و گردهمآیی های آنها دارد که آن را نیز در تریبیون زمانه می توانید به فارسی و انگلیسی ملاحظه کنید. (پرتو)

هیچ نظری موجود نیست: