با چادر و حجاب اسلامی هم می توان به مصاف گشت ارشاد و جیره خواران رژیم رفت / پرتو نوری علا

به یاد بیآوریم مردم معترض عصر مشروطیت را که زنان زیر چادر و حجاب اسلامی، اسلحه حمل میکردند و مردان نیز از چادر برای حمله و درگیری با مأموران سود میجستند

واکنش در برابر ترور سلمان رشدی، "شعور شک در برابر حماقت یقین" پرتو نوری‌علا، برگرفته از سایت بانگ

"شعور شک در برابر حماقت یقین"

واکنش در برابر ترور سلمان رشدی، پرتو نوری‌علا، برگرفته از سایت بانگ نوا

متن و جهان، مقاله از اندرو بنت و نیکلاس رویل، پیشگفتار و ترجمه از فریبرز فرشیم

متن و جهان

اندرو بنت و نیکلاس رویل^[١]

^{پیشگفتار و ترجمه از فریبرز فرشیم}

فریبرز فرشیم، نویسنده و مترجم ساکن انگلیس

 در جریان بحث مختصری با دوستی در مورد نقدی که به قلم راقم بود، ایشان به طور غیرمستقیم و شاید مشفقانه بر من خرده گرفتند که طرز تفکر و نقد مارکسیستی را از بیرون متن به آن تحمیل کرده‌ام [نقل به معنا]. و بعد آموزشگرانه علاوه کردند که ایشان « بی آن که معیارهای نقدم [نقدشان] را، نقد جامعه‌شناختی یا روانشناختی یا مارکسیستی یا فمینیستی یا.... را "از قبل انتخاب کرده باشم [باشند]"، اثری را با ادعاهای درونی خود اثر نقد می‌کنم [می‌کنند] که خواه ناخواه، یکی از معیارهای نقد بیرونی را هم دربر می‌گیرد.» 

کتاب هائی که پشت سد سانسور جا نمی مانند، مقاله، مریم فومنی

سانسور کتاب در ایران داستان تازه‌ای نیست، راه‌های دور زدن این سانسور اما هر روز شکل تازه‌تری پیدا می‌کند.

نوال سعداوی: رمان‌نویس، پزشک و کنشگر برجسته‌ی مصری، در سن ۸۹ سالگی درگذشت، مقاله از دکتر اَدل نیوسان‌ هورست* برگردان از آیدا حق طلب

نوال سعداوی، رمان‌نویس، پزشک، جامعه‌شناس و کنش‌گر برجسته‌ی مصری روز ۲۱ مارس ۲۰۲۱ در سن ۸۹ سالگی درگذشت. او که نویسنده‌ی بیش از ۵۰ کتاب است، در سال ۲۰۰۷، در یکی از مصاحبه‌های متعددی که با او انجام دادم خودش را اینگونه معرفی کرد: «من یک آفریقایی و از مصر هستم، نه اهل خاورمیانه. من جهان‌سومی نیستم. فقط یک جهان وجود دارد، یک جهان اقتصادی کاپیتالیستی و نژادپرست. من از بچگی فمینیست شدم، همان زمانی که شروع کردم به پرسش و متوجه شدم که زنان مورد ظلم و تبعیض هستند.»

شعر روشن، قلب تاریک، نگاه رضا فرخ فال به شعر "شاهدی برای عزت" اثر مجید نفیسی، نوشته پرتو نوری‌علا

مجید نفیسی در شعر زیبا، واقع‌گرا و عاطفیِ "شاهدی برای عزت" از لحظۀ فرا رسیدن اعدام دلدارش، عزت می‌گوید؛ جزئیاتی که شاهدی به خلاف میل "فاتحانِ" مرگ‌خواه‌، آنها را  برایش شرح داده است. مجید در این شعر، همانند بسیاری از اشعار دیگرش، با مهارت، ازفرای جزئیات ملموس، دلچسب و واقعی، تلویحاً از دریافتی اندیشیده شده سخن می‌گوید؛ از مفهوم کلی بشر، آزادی او و حق اولیه‌اش یعنی زیستن.

چرا اقتدارگرایان هنر را سرکوب می‌کنند؟ نویسنده: الیف شفق، برگردان به فارسی: عرفان ثابتی

برای من که رمان‌نویسی ترک هستم این حرف‌های آتش‌افروزانه به طور هولناکی آشنا است. پوپولیست‌های دست‌راستی به بهانه‌ی محافظت از کودکان، هنر و ادبیات را سانسور، کنترل و تحقیر می‌کنند. در ترکیه در ماه مه، مسئولان کشور به طور جنون‌آمیزی به رمان‌نویسانی که به موضوعات پیچیده‌ای مثل کودک‌آزاری و مزاحمت جنسی می‌پردازند، حمله کردند. هنر و ادبیات بیش از پیش در کانون جنگ‌های فرهنگی جدید خواهند بود. شاید چنین به نظر برسد که این حملات پراکنده‌ است و به هم ربط ندارد اما در واقع حاکی از ذهنیتی مشابه و نشانه‌ی موج فزاینده‌ی تعصب‌ است.

شهروز رشید: شاعر کوچ / به مناسبت درگذشت شاعر / نوشته: مجید نفیسی

آهسته از کنار شاخ گربه می‌گذرد / و بازمی‌گردد به ورطه‌ی خاموش خویش / بی‌هیچ حادثه‌ای / نه گرمِ عشق است / نه سردِ نفرت 
زبانِ شعرِ شهروز رشید، فاخر بود، حتی وقتی از تجربه‌های زندگی‌اش در هامبورگ و برلین می‌گفت این زبان را حفظ می‌کرد. این زبان فاخر پیشینه‌ی زندگیِ ایلیاتی‌اش را در گذشته نشان میداد ولی علاوه بر آن من فکر می‌کنم تُرک زبان بودنش هم در انتخاب این زبان ادبی فاخر نقش داشت.

گویا آقای بخشی گفته است: با مادرم خوابیده‌ام! / مهران زنگنه

هشت روز «تکانم» دادند. می‌پرسی «تکان دادن» یعنی چه؟ یعنی شکنجه! از لحظه‌ی دستگیری «تکان دادن» شروع شد. هشت روز زیر بازجوئی اولیه! «اولیه» را باید گفت، چرا که معمولا در این دوره است که انسان سرنوشتش به یک معنا رقم می‌خورد. «اولیه»، چرا که در این دوره اگر انسان حرف نزند اطلاعاتش ممکن است بسوزند و برای همین انسان باید درست و حسابی «تکان» داده بشود، این تکان فرق می‌کند با تکان‌های بعدی برای مصاحبه یا همکاری. 

دیکتاتورها در دام طنز نویسان/به مناسبت درگذشت علیرضا رضائی/نوشتۀ رضا علوی

علیرضا رضایی طنزنویس، در ۴۴ سالگی، درفرانسه درگذشت. او در ده سال گذشته لحظه‌ای از غم دوری از زادگاه خود آرام نگرفت. خبر درگذشتش وقتی در همه جا پیچید که او را در خانه اش، بی جان و تنها یافتند. رضایی طنز اندیشمند را در فرم برنامه های شفاف سازی مطرح کرد . براستی طنز چیست ؟ این یادداشت کوتاه هراس دیکتاتورها را از طنز پردازان بیان می کند.

پشت و روی سه اعدام / پشت پرده، پردۀ ابهام، پردۀ اعدام / کمال حسینی

.... آری، این پدر و مادر شب‌ های زیادی را - همچون آن شب آخر - تا صبح از ترس اعدام فرزندشان نخوابیدند. ما هم تا آن شب تا صبح، به خاطر ترس از اعدام رامین و لقمان و زانیار، نخوابیدیم. اما برای ما اين تنها یک شب بود و برای این خانواده‌ چند سال مثل دیشب... اما از این پس جای نگرانی نیست، کابوس‌ها دیگر سراغ تان نمی‌آیند، آسوده بخوابید چون هر سه اعدام شدند!

"در بارۀ محاکمۀ لوئی شانزدهم" / ترجمه متن سخنرانیِ روبسپیر در مجلسِ کُنوانسیون 3 دسامبرِ 1792 / ترجمه از زبانِ فرانسه: بیژن هیرمن‌پور

توضیح ناصر زراعتی: متن حاضر یکی از چند سخنرانیِ روبسپیر است که دوست و رفیقِ عزیزِ تازه از دنیا رفته‌ام بیژن هیرمن‌پور سال‌ها پیش، به‌خواهشِ من، از زبانِ فرانسه به فارسی ترجمه کرد.

سکولاریسم و رهایی زن/ جون والاک اسکات

با نظر به اهمیت پیوند میان بحث سکولاریسم و آزادی زن، در بخش اندیشه زمانه به کتاب خانم جون والاک اسکات توجه ویژه‌ای کردیم. ابتدا با خود کتاب آشنا شدیم، آن هم از زبان خود نویسنده، از طریق بخش‌هایی از مقدمه آن و چند صفحه از کتاب (صص ۱۷۹-۱۸۳) که به توصیف رابطه سکس و سکولاریسم از منظر رابطه جنسیت و سیاست اختصاص دارد....

دیباچه خردگراییِ مدرن ایرانی* / اسد رخساریان

*اخیراً کتاب ارزندۀ "شواهدی بر شاهد بازی و بازی‎های دیگر در ادبیات هزار ساله‌ی ایران"، اثر نویسندۀ توانا و آگاه اسد رخساریان، توسط نشر ارزان در استکهلم منتشر شد که در تارنمای پرتو، نیز معرفی گردید. در آغاز این کتاب، دیباچه‌ای است که ره‌آوردِ اندیشیدن‌های این نویسنده خردورز در زمینه نقد و تجزیه و تحلیل در باره‌ی مجموعه‌ی هزلیات جنسیِ فراهم آمده در این کتاب است. با توجه به اهمیت این دیباچه در جدی تلقی نمودن هزل نهان و آشکار اشعار مندرج در این کتاب توسط خوانندگان، به تقاضای من، آقای اسد رخساریان، موافقت کرد تا این جستار بصورت الکترونیکی نیز در تارنمای پرتو، منتشر شود. ضمن تشکر از ایشان، لازم به تأکید است که این جستار سرنخی است تا خواننده دلیلِ گرایش به این ادبیات را در سده‌های مختلف زندگی ایرانی، در نزدِ خود نیز به چالش کشد. بدون شک با درک و دریافتِ استنباط‌ها و نظریه‌هایی که در این جستار ارائه شده‌اند، خواننده با ابزارِ صیقل یافته‌ی تجزیه و تحلیل خود به سراغِ محتوی کتاب خواهد رفت. پ. ن.

شعر و سیاست / مقاله / مجید نفیسی

اینک در این خاک نفرین شده با تو چه گویم

ای شاهین عزت سیمین بال من

تو رفته‌ای و دیگر ترنم هیچ کوزه‌ی آبی

چشمهای تو را از هم نخواهد گشود

اکنون چهار سال چهار سال می‌گذرد

از روزی که من در بدرقه‌ی زندگیم

چارمیخ شدم

و تو در استقبال مرگت

چارپاره شدی

آقای روحانی تشریف دارید؟ چرا شما را نمی‌بینم؟/ نوشتۀ لیلی گلستان

خبر تلگرام و فیلتر شدن آن و خبر فیلتر شدن فیلتر شکن‌ها و فیلتر شدن زندگی مردم بدبختی که از این راه نان در می آوردند و تناقض‌گویی‌های وزیر ارتباطات که معلوم است مخالف است اما مجبور است دم از موافقت بزند حرفهایش را اگر به ردیف بخوانید انگار یک بیمار روانی دارد حرف می‌زند، یکی در میان، موافق ... مخالف ... موافق.... مخالف .... که آخر هم نفهمیدیم چه بلایی قرار است سرمان بیاید. چقدر دلم برایش سوخت. جوان خوشفکری است یا خوشفکری بود. چون حالا دیگر حسابی قاطی کرده

حجاب اجباری"؛ گسترده ترین تبعیض جنسی-جنسیتی / الهه امانی

بحث حجاب بحثی سیاسی است که کیان نظام اسلامی به آن وابسته است. در بعدی گسترده تر در جهان امروز که شاهد افراط گرانی مذهبی در کلیه مذاهب هستیم، تعریف و بازتعریف جایگاه زنان در جامعه، حقوق انسانی زنان، مشارکت اجتماعی زنان و پوشش زنان گفتمانی است که به نیروهای واپسگرای مذهبی هویت و فاعلیت می دهد. اگرچه امروز در جهان و در تمام کشورهای اکثریت مسلمان، اسلام سیاسی، بنیادگرایانه، جزم اندیشانه و واپسگر الگوهای اسلامی را در برابر الگوهای فرهنگی غرب قرار می دهد، اما مسیحیت بنیادگرا و یهودیت بنیادگرا نیز در تعریف و بازتعریف جایگاه زن در جامعه با اسلام سیاسی همپای هستند.

سفر به تهران / بخشی از یادداشت مهین خدیوی، در سفر به تهران، ایران

فاجعه یا تراژدی؟ کدام را بنامم؟ ایران خانوم! ایران خانوم چهارسالی بود ندیده بودمت. دلم برایت تنگ بود. خیلی تنگ. دیدمت. اما ...چه سخت بود این دیدار. چه تلخ بود این دیدار. پریشانم کرد پریشانی ات. پریشانی یا ویرانی؟ ویرانی ایران جانم. ویران بودی و سخت هم ویران بودی.

سیاست‌زدگی، بلای جان روشنفکریِ شرمگین / آرمان امیری

روشنفکری ایرانی، غالبا سکولار بوده است. تا پیش از انقلاب نیز در مواجهه با جامعه‌ مذهبی‌اش، ضمن پذیرش و همدلی، امیدوار بود که نقش رهبری در پیشرفت فرهنگی جامعه را بر عهده بگیرد؛ اما انقلاب گفتمان همان اقشار فرودست را به ایدئولوژی حکومت بدل ساخت!

دم خروس تسامح و تساهل / مقاله در باره بیانیه "رفراندم" / منصوره شجاعی

استفاده از اسامی و افراد معروف و شناخته شده در عرصه‌هایی گسترده‌تر از فضای سیاسی و روشنفکری جامعه، همیشه مرسوم بوده است. اینگونه بهره‌وری از چهره‌ها و یا به قول امروزی‌ها « سلبریتی»‌ها هر چند برای مرحله بسیج‌گری بسیار موثرمی‌افتد اما چنانچه آن فرد خاص از فضای آموزشی و تعاملی گروه بی‌نصیب بماند گاه حتی نتیجه عکس خواهد داد. نظیر آن حال که بر«تتلو» و استاد گذشت!!